X
تبلیغات
مدرسه راهنمایی غیرانتفاعی فدک سبز تنکابن - سوالات تاریخ دوم راهنمایی10

مدرسه راهنمایی غیرانتفاعی فدک سبز تنکابن

ز دریای خرد گوهر توان جست ::::::::::::::::: که دریایی بدان پهناوری نیست

سوالات تاریخ دوم راهنمایی10

تاريخ دوم راهنمايي

 

درس دهم

 تشکيل دولت هاي ترک نژاد در ايران

 

 

خاستگاه ترکان و چگونگي ورود آنان به ايران

ترکان که ابتدا در نواحي شرقي و د.ر دست آسياي مرکزي زندگي ميکردند مجموعه قبايلي بودند که در دوران ساسانيان به ايران حمله ور شدند و شکست خوردند . آنان دو وجه مشترک داشتند: 1- زبان ترکي      2- زندگي دام داري . در نتيجه پيشروي سپاهيان مسلمان در آسياي مرکزي و سرزمينهاي ترک نشين , تعداد زيادي از ترکان اسلام را شناختند و مسلمان شدند و به تدريج عده زيادي از آنان به داخل ايران راه يافتند.

 

 

غزنويان , اولين سلسله ترک نژاد در ايران

آلپتکين , يکي از سپهسالاران سامانيان , در اواخر عمر خود , از دولت ساماني ناراضي شد و به شهر غزنين رفت و با جانشينانش در اين شهر حکومتي را تشکيل داد که اين حکومت غزنويان ناميده شد . آن ها از غزنين به جنگ با بت پرستان مي رفتند .

سلطان محمودغزنوي , بزرگترين فرمانرواهاي غزنويان , قلمرو خود را از غزنين فرا تر برد . او به سيستان لشکر کشيد و بقاياي صفاريان را بر انداخت , به خراسان و ماوراءالنهر حمله کرد و قسمتي از قلمرو آل بويه را به تصرف درآورد.سلطان محمود در طول حکومت داري خود , چندين بار به هندوستان لشکرکشي کرد و هر بار بر قلمرو غزنويان افزود و با غارت بت خانه هاي هندوستان , ثروت فراواني را نصيب خود کرد و باعث شد تا زمينه حملات بعدي غزنويان به هندوستان فراهم شود . از جمله بت خانه هايي که در هندوستان توسط سلطان محمود فتح شد , معبد سومنات بود .

از خصوصيات سلطان محمود غزنوي علاقه او به شاعران بود و دربار او هميشه مرکز تجمع بسياري از شاعران بود . از شاعران به نامي که در اين دوره ميزيستند, فردوسي توسي را مي توان نام برد با اين تفاوت که او شاعر درباري نبود .

 

 

نابساماني و تهاجم خارجي , غزنويان را ضعيف مي سازد

بهره اي نداشت از جمله يکي از وزيران معروف دولت غزنوي به نام حسنک وزير را به سلطان مسعود پس از پدرش مسعود بر مسند حکومت نشست اما از کارداني و تدبير پدرش , اتهام مخالفت با حکومت خود به قتل رساند . اما به دليل لشکر کشي متعدد به نواحي مختلف ايران و کسب فتوحات در هند , از مرز شمالي غزنويان يعني ماوراء النهر غفلت کرد و در نتيجه ترکان سلجوقي وارد خراسان شده و با در هم شکستن سپاه سلطان مسعود , او را فراري دادند . دولت غزني مدتها به صورت يک دولت کوچک محلي در غزنين بدون اهميت و اقتدار به حيات خود ادامه داد.

 

 

سلجوقيان حکومت قدرتمندي را در ايران تاسيس مي کنند  

جد طغرل ,بنيان گذار سلسله سلجوقيان , سلجوق نام داشت و به همين دليل سلسله او را سلجوقيان نام نهادند. آنان براي جست و جوي چراگاه دام هاي خود , به تدريج از دشتهاي آسياي مرکزي وارد ماوراء النهر و خراسان شدند. و سلطان مسعود غزنوي را در جنگ دندانقان در سال 430 هجري شکست دادند.

طغرل پس از پيروزي بر غزنويان , بقاي دولت آل زيار را بر انداخت و سپس به نواحي مرکزي و غربي ايران رفت و حکومتهاي شاهزادگان آل بويه را منقرض کرد و قلمرو خود را تا شام گسترش داد اما از آنجايي که خليفه بغداد او را تائيد ميکرد , به او احترام مي گذاشت .

آلب ارسلان برادر زاده طغرل پس از او به حکومت رسيد و فتوحات سلجوقيان را ادامه داد. به عنوان مثال به روم شرقي لشکر کشيد و در جنگ ملازگرد , شکست سختي بر سپاهيان روم شرقي وارد آورد و امپراطور روم را اسير کرد. پس از فتح ملازگرد , قسمتهاي بزرگي از آسياي صغير به تصرف ترکان مسلمان درآمد و اين مسئله اروپاييان را نگران    کرد . سلطان ملکشاه , پسر آلب ارسلان , جانشين پدرش شد . او بدليل فتوحات خود و گسترش متصرفات سلجوقيان از شرق تا چين و از غرب تا درياي مديترانه , مشهورترين سلطان سلجوقي به شمار مي آيد و پس از اسلام , نخستين بار بود که چنين دولت بزرگي به شمار مي آمد . پايتخت ملکشاه اصفهان بود .

 

 

وزيران بزرگ , دولت سلجوقيان را اداره مي کنند   

دوره سلجوقيان را مي توان عصر وزيران بزرگ ناميد . بدليل آنکه کشور پهناور سلجوقيان را وزيران کاردان و خردمند ايراني اداره مي کردند . آنان خود از قبايل صحرا گرد بودند و ميدانستند که سرزمين پهناور وبا جمعيت بسيار و تمدن و فرهنگ پيشرفته , با وجود افراد آشنا به کشورداري موفق خواهد شد .

از جمله مشهورترين وزير دوره سلجوقي خواجه نظام الملک توسي است که بناهاي متعددي را از جمله مدارس نظاميه بر پا کرد . اين مدارس در شهرهاي بزرگ مانند بغداد و نيشابور تاسيس شده بود و در آن طلاب و دانشمندان تحصيل مي کردند . اين اقدامات باعث شد تا عصر سلجوقيان , عصر شکوفايي فرهنگ و تمدن اسلامي به حساب آيد.

 

 

تجزيه قلمرو سلجوقيان

تجزيه دولت سلجوقيان در زمان سلطنت سلطان سنجر فرزند ملکشاه اتفاق افتاد . در حقيقت با  وحدت فرزندان سلجوق و وجود وزيران لايق , تصرف سرزمينهاي بسيار وسيع و تاسيس دولت سلجوقيان محقق شد اما بدليل نزاع بر سر جانشيني ملکشاه و نيز وجود مقامي به نام اتابک در دولت سلجوقي , قلمرو آنان پس از ملکشاه تجزيه شد.

 

 

اتابک

شد لقب اتابک يا پدر بزرگ لقب کسي بود که همراه با شاهزادگان جوان و بي تجربه سلجوقي , جهت کمک در امر کشورداري براي اداره هر يک از نواحي قلمرو آنان رهسپار مي شد . اتابک عملا اختيارات بسياري داشت چرا که اولا" ناحيه مربوط به خود را براي شاهزاده سلجوقي اداره ميکرد و ثانيا" اورا براي کشورداري تعليم مي داد , پس همه کارها عملا به دست او انجام مي گرفت .با اين اقدامات اتابکان که در نظر داشتند يا خود حکومت را در دست بگيرند , يا شاهزاده تحت سرپرستي خود را مستقل کنند, دولت سلجوقيان ضعيف و تجزيه شد.

 

 

دشمنان سلجوقيان

عليرغم تلاش سلطان سنجر فرزند ملک شاه جهت متحد و قوي ساختن حکومت خود , بدليل پيدايش سه قدرت نيرومند در شمال شرقي ايران , اين تلاش به نتيجه رسيد و به همين دليل شهر مرو در شمال خراسان پايتخت سلطان سنجر شد تا به مرزهاي شمال شرقي ايران نزديکتر باشد.

دولت قراختاييان اولين دشمن سلجوقيان نام داشت و سلطان سنجر در جنگ با آنان شکست خورد و سپاهيانش کشته شدند .

 

دسته اي از ترکان بنام غزها دومين دشمنان سلجوقيان به حساب مي آمدند که پس از حمله به   خراسان سلطان سنجر را شکست دادند و مرو را فتح کرده , سلطان سنجر را به اسارت خود در آوردند

 

دولت خوارزمشاهيان در سرزمين خوارزم سومين دشمن سلجوقيان بودند. خوارزمشاهيان که از زير دستان سلجوقيان بودند , از ضعف و تجزيه آنان استفاده کرده و پس از اعلام استقلال , خراسان را به تصرف در آوردند . با تصرف کامل خراسان بقيه قلمرو سلجوقيان به وسيله شاهزادگان سلجوقي و اتبکان تجزيه و تقسيم شده و به جاي آنها , حکومتهاي محلي به وجود آمد .

 

 

اسماعيليان , فرمانرواي کوهستانها

شيعيان اسماعيلي که به امامت اسماعيل, فرزند امام جعفر صادق (ع) معتقدند , در دوره سلجوقي و در ايران طرفداراني بدست آوردند و رهبري آنان به عهده سخصي به نام حسن صباح بود. حسن صباح با زيرکي , مبلغاني را به نواحي مختلف فرستاد و طرفداراني را به سوي خود جذب کرد و با تصرف قلعه هاي کوهستاني بزرگ مانند الموت در نزديکي قزوين , آنجا را مرکز فعاليتهاي خود قرار داد و پيروانش همانند او در بسياري از کوهستانهاي ايران قلعه هاي مستحکمي را بر پا کردند.

از جمله کساني که بدست پيروان حسن صباح به قتل رسيد خواجه نظام الملک بود , چرا که او مخالف سلجوقيان بود و تعدادي از پيروانش را مامور کرده بود که مخالفانش را به قتل برسانند.

در حقيقت سلجوقيان هر چه قدر کوشيدند, نتوانستند موفق به سرکوب اسماعيليان که اينک با اقدامات خود , در دل همگان وحشت ايجاد کرده بودند , نشدند . اما با حمله مغولان و فتح قلعه الموت , اسماعيليان سرکوب شدند.  

 

اواسط قرن

 چهارم تا

 اواسط قرن

 پنجم

   

غزنويان

آلپتکين

تاسيس حکومت در غزنين

سبکتکين

توسعه قلمرو غزنويان

محمود

تصرف قلمرو بازماندگان صفاريان – حمله به هند

تصرف قسمتي از قلمرو آل بويه

سروده شدن شاهنامه به وسيله فردوسي

مسعود

اختلافات داخلي – شکست دندانقان

اواسط قرن

 پنجم  تا

 اواخر  قرن

 ششم

 

سلجوقيان

 

 

 

طغرل

تاسيس سلسله سلجوقي – وزارت عميدالملک

پيروزي بر غزنويان , آل زيار , آل بويه

آلب ارسلان

جنگ ملازگرد – وزارت نظام الملک

ملکشاه

اوج قدرت سلجوقيان – نظام الملک – تاسيس وارس نظاميه – اوج تمدن اسلامي – رهبري اسماعيليان به وسيله حسن صباح

ديگر پادشاهان

سلجوقي

 

تجزيه دولت سلجوقي

قدرت يافتم اتابکان

 تهاجم قراختاييان , خوارزمشاهيان و غزها

اتابکان آذربايجان

سلجوقيان شام

سلجوقيان روم

 

 

 

سوالات درس دهم

1- محمود غزنوي چه مناطقي را بر قلمرو غزنويان افزود ؟

قلمرو غزنويان را از غزنين فراتر برد , او به سيستان لشکر کشيد و پس از براندازي بقاياي صفاريان , به خراسان و ماوراء النهر حمله کرد و قسمتي از قلمرو آل بويه را متصرف شد. همچنين با لشکر کشي به هندوستان , بر قلمرو غزنويان افزوده شد.   

 

2- بنيان گذار سلسله سلجوقي که بود ؟

طغرل

 

3- سلجوقيان در کدام جنگ غزنويان را شکست دادند ؟

در جنگ دندانقان در سال 430 هجري

 

4- چرا مدارس عصر سلجوقي (( به نظاميه )) معروف شدند ؟

چون محل تحصيل طلاب و تجمع دانشمندان به شمار مي آمد .

 

5- وظايف اتابک در دوره سلجوقي چه بود ؟

اتابک وظيفه داشت اولا ناحيه مربوط به خود را براي شاهزادگان سلجوقي اداره کند . ثانيا اورا براي کشورداري تعليم دهد. بدين ترتيب اتابک اختيارات بسياري داشت و عملا همه کارها بدست او انجام ميگرفت .

+ نوشته شده در  سه شنبه هفدهم آذر 1388ساعت 23:58  توسط ترانه پ  |